“...Икки алифбони ўрганишдан ўзингни сақла”

20-11-2018, 10:17
Жамият
“...Икки алифбони ўрганишдан ўзингни сақла”
“Ўқитувчиман. Биринчи синф ўқувчиларига дарс ўтяпман. Уларга "Алифбе" дарслигида қўшма ҳарфлар мавзусини ўтиш асносида алифбодаги "қўшма ҳарфлар" деб берилган қатор: sh, ch, ng ҳарфий бирикмаларининг ҳосил бўлишини айнан дарсликда берилганидек тушунтирдим” – дейди самарқандлик ўқитувчи.

Шунда ўқувчиларимдан бири "Устоз, sh s ва h товушларидан, ng эса n ҳамда g дан ташкил топган, аммо ch ҳарфидаги c белгиси алифбода йўқ-ку", дея эътироз билдирди.

Ўйлаб қолдим, хўш, бундай вазиятда ўқитувчи ҳаммадан кўпроқ устозига ишонган болага қандай жавоб бера олади? Албатта, бу математика дарслигидаги 2+2=5га ўхшаш хато эмас. Аммо ўқувчининг дарсликка бўлган ишончига дарз кетишига биринчи сабаб, назаримда.

Бундан англадимки, лотин ёзувига асосланган ўзбек алифбосидаги шу пайтгача мавжуд камчилик ва ғализликларни сезиш учун тилшунос эмас, шунчаки, она тилига бироз эътиборли бўлишнинг ўзи етарли.

Очиғи, ўқувчимнинг эътирози ҳақида ўйлаб юрган пайтимда матбуотда Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида ташкил этилган илмий гуруҳ томонидан алифбога ўзгартиришлар киритиш бўйича қилинаётган ишлар ҳақидаги маълумотга кўзим тушди. Ўқиб билдимки, тилшунос олимлар томонидан қисқа вақтда самарали изланишлар олиб борилган. Албатта, бу ишда барча тилшунослар ҳамда юртдошларимиз, умуман, кенг жамоатчиликнинг фикр-мулоҳазалари эътиборга олинган.

Шундан кейин "Лотин ёзувига асосланган ўзбек алифбосини кенг жорий этиш ва такомиллаштириш муаммолари", деб номланган илмий-амалий конференция хулосаси оммавий ахборот воситаларида эълон қилинди. Алифбо янги тузатишлар билан тақдим этилди.

Ушбу изланишлар натижаси ўлароқ, алифбога янгиликлар киритишда бир тўхтамга келинган бўлса-да, аммо бу тўғрида турли фикрларнинг мавжудлиги, хусусан, ng ҳарфий бирикманинг сақлаб қолингани, с ҳарфининг киритилиш-киритилмаслиги, қолаверса,юмшоқ унлилар хусусида янги фикрлар пайдо бўлгани кўпчиликда миллий алифбо бўйича ҳануз бироз хавотир уйғотгани, шубҳасиз.

Японларда "Умринг давомида икки алифбони ўрганишдан ўзингни сақла", деган ҳикмат бор. Бу айни ҳолатнинг нечоғлик машаққатли эканлигига ишора бўлса керак. Афсуски, бу ибора ўттиз йилдирки, ўз ечимини топмаётган ўзбек алифбосининг тақдирига ҳам тааллуқли.

Албатта, дунёда бирорта алифбони мукаммал деб бўлмайди, ҳар қандай алифбо ҳам муайян камчиликларга эга. Аммо янги ўзгартишлар асосида тасдиқланган миллий алифбо турли нуқсонлардан холи бўлса, мен каби бошланғич синф ўқитувчилари ўқувчиларни саводга ўргатишда турли иккиланишларга дуч келмайди.

Сулаймон МАРДИЕВ.
ТЕЛЕГРАМДАГИ КАНАЛИМИЗ: https://t.me/EVERYDAY_uz

МУНОСАБАТ БИЛДИРИШ

Сўнгги янгиликлар

Ўзбекистонда Аи-100 маркали бензин сотила бошланди (фото)

Россиянинг «Татнефть» компанияси Тошкентдаги илк автомобилларга ёқилғи қуйиш шохобчаси (АЁҚШ)ни 20 сентябрь куни очди....
Кеча, 23:15

Навоийда “Тинчлик учун” халқаро хайрия акцияси кўтаринки руҳда ўтказилмоқда

Жорий йилнинг 20 сентябрь куни Ўзбекистон ёшлар иттифоқи Навоий вилоят Кенгаши ҳамда шаҳар Кенгаши ҳамкорлигида Навоий...
Кеча, 21:02

Видео: Тошкентда тўппонча билан босқинчилик қилган ёшлар қўлга олинди

Жорий йилнинг 12 сентябридан 13 сентябрга ўтар кечаси Тошкентда бир нафар номаълум шахс жиноий иш содир этаётганда ИИВ...
Кеча, 17:32

«Дабдабали тўй қилаётганларни ОАВ орқали кўрсатиб, бутун халқ олдида шарманда қилиш керак» – Иқбол Мирзо

Хабар берганимиздек, кеча 20 сентябрь куни, Олий Мажлис Сенатида “Тўйлар, оилавий тантаналар, маърака ва маросимлар...
Кеча, 11:24
/ Муҳокамалар +5

ДХХ Ўзбекистон - Қозоғистон чегара постида жиноий гуруҳдан жабр кўрганлардан алоқага чиқишни сўрамоқда

Давлат хавфсизлик хизмати Ўзбекистон - Қозоғистон чегара постида жиноий гуруҳдан жабр кўрганлардан алоқага чиқишни...
Кеча, 10:31
/ Муҳокамалар +1