Полиз экинларидаги энг хавфли зараркунанда қайси?

Полиз экинларидаги энг хавфли зараркунанда қайси?
Полиз экинлари зараркунандалар ва касалликларга жуда таъсирчан бўлиб, уларга қарши зарур кураш чора-тадбирлари кўрилмаган тақдирда полиз экинлари ҳосилининг катта қисми йўқотилиши ёки ўсимлик бутунлай ҳосил бермаслиги ҳам мумкин. Полиз экинларида бир неча ўнлаб сўрувчи ва кемирувчи зараркунандалар озиқланади, улардан энг хавфлиси полиз қўнғизи бўлиб ҳисобланади. Бу заракунанданинг биологик ва экологик хусусиятлари Зарафшон воҳаси шароитида деярли ўрганилмаган ҳамда уларга қарши самарали ва экологик зарарсиз кураш чоралари ишлаб чиқилмаган.

Шу сабабли полиз қўнғизининг Зарафшон воҳаси шароитида биологик ва экологик хусусиятларини ўрганиш ва экологик зарарсиз кураш чораларини ишлаб чиқиш долзарб масала деб ҳисоблаймиз. Бунинг учун эса зараркунанда ривожланиш фазалари давомийлигига муҳит омилларининг таъсирини ўрганиш муҳимдир.

Полиз қўнғизи маҳаллий номи «Какана», қаттиққанотлилар туркуми, коксиниллидлар оиласи, Эпилачна авлодига мансуб ҳашарот. Зарафшон воҳасида унинг 37 тури аниқланган.

Полиз қўнғизи қовун, бодринг, тарвуз, қовоқ, ва бошқа полиз экинларининг ер устки органларини, улар униб чиққандан бошлаб, то ҳосил йиғиб олингунга қадар зарарлайди.

Зараркунанданинг қўнғизлари ва личинкалари ўсимлик баргларини кемириб, фақат барг томирларини қолдиради, мевасида чуқурчалар ҳосил қилади ва мева чирийди, ҳосил кескин камаяди.

Полиз қўнғизи полиз экинлари ниҳолларига катта зарар етказади, зараркунанданинг қўнғизлари ёш ниҳолни тўлиғича еб қўяди. Кўпинча ўсимлик вегетациясининг энг авж олган вақтида полиз қўнғизи ва унинг личинкалари билан зарарланганда ўсимликни тўлиқ нобуд бўлиши кузатилади. Полиз қўнғизи айниқса кечки экилган полиз экинларига кўпроқ зарар етказади. Бу вақтда далаларда кўп миқдорда қўнғизлар йиғилади. Баъзи ўсимликларда 43 тагача қўнғизлар ва 200-300 тагача полиз қўнғизи личинкаларини санаш мумкин.

Ҳосил йиғиб олиш даврининг охирида зараркунанда асосан қовуннинг ёш мевалари билан озиқланади.

Зарарланган қовун мевалари сақлаш ва ташиш учун яроқсиз ҳолга келади, кўпчилиги эса бирданига чириб кетади. Зарарланган ўсимлик одатда майда ва бужмайган мева тугади. Меваларнинг сифати пасаяди ва вазни камаяди. Кучли зарарланган ўсимликларда умуман мева бўлмайди.

Полиз қўнғизи ва унинг личинкалари полиз экинларининг баргларини хуш кўриб ейди. Дала шароитида полиз экинларининг баргларини кўпинча 95-100 % зарарлайди.

Зарафшон воҳаси шароитида полиз қўнғизи 4 марта тўлиқ авлод беради. Полиз қўнғизи ривожланиш босқичларининг давомийлиги муҳит ҳарорати ва ҳавонинг нисбий намлигига боғлиқ бўлиб, биринчи авлод личинкаларининг ривожланиши 2- ва 3- авлодларига нисбатан анча узоқ давом этади. Полиз қўнғизи 1- авлод тухумларининг эмбрионал ривожланиш давомийлиги 2- ва 3- авлодларига нисбатан ҳаво ҳароратига боғлиқ ҳолда фақат бир кунга фарқ қилади. Дала шароитида эса тухум ва личинкалари ривожланиш давомийлигидаги фарқи 2-3 кунга чўзилади.



Бурхон Файзуллаев
Самарқанд давлат университети
Экология ва ҳаёт фаолияти хавфсизлиги кафедраси доценти

Ўхшаш янгиликлар

Янгиликка фикр ёзиш чоп этилган кундан 30 кун ичида мумкин.

Сўнгги янгиликлар

Ўзбекистоннинг дунё тан олган дипломатик муваффақияти

Шанхай ҳамкорлик ташкилоти тарихий қисқа давр ичида минтақавий ва глобал жараёнларнинг таъсирчан иштирокчисига айланди. Ташкилот Евроосиё...
Кеча, 10:12

Самарқандда дунё ҳисоб илми вакилларини жам этган анжуман бўлиб ўтди...

Самарқанд давлат университетида академик Саидаҳмад Лақаевнинг 70 йиллик юбилейига бағишланган “Математик анализ ва унинг замонавий...
Кеча, 00:02

Буюк математиклар Самарқанд давлат университетида…

Самарқанд давлат университети математик физика ва функционал анализ кафедраси мудири, академик, «Дўстлик» ордени соҳиби Саидаҳмад Лақаев...
23-09-2022, 23:57

Россия ҳарбий хизматга мажбур бўлган россияликларга нисбатан Жиноят кодексига ўзгартиришлар киритди

Россия Федерацияси Давлат Думаси ҳарбий хизматга мажбур бўлган россияликларга нисбатан Жиноят кодексига ўзгартиришлар киритди. Енди...
20-09-2022, 17:40
1

Депутатлар сайёр қабулида қувасойлик фуқароларнинг мурожаатлари ижобий ечим топилди

Қувасой шаҳар халқ қабулхонасида халқ депутатлари қувасой шаҳар кенгаши котибияти ташаббуси билан навбатдаги "депутатлар сайёр қабули"...
20-09-2022, 17:31
Ўзбекистон янгиликлари » Жамият » Полиз экинларидаги энг хавфли зараркунанда қайси?